عمارات و معادن از غرايب ابنيهء آنجا مسجدى است ، مناره دارد كه آن مناره را به صنعت بنايى كج ساخته‌اند و سالهاست برپاى خود ايستاده است . در سمت دامنه ، باغاتشان زياد است . در خارج از شهر قديم مصلّايى دارند . طاق بزرگى دارد . در كوه جوين « 27 » كه محالى است از سبزوار ، معدن فادزهر هست . از آن معدن سنگ سبز رنگى بيرون آورده ، تسبيح و قاشق [ و ] بعضى اسباب ديگر مىسازند . معدن خوبى است . [ 196 ب ] بر روى هم رفته ولايت بدى نيست . هوايش مايل به گرمى [ است ] . زعفرانى از سبزوار الى زعفرانى « 28 » هفت ساعت ، همهء راه دامنه و هموار [ است ] . وسط راه پست و بلند كمى دارد . طرفين راه تا دو ساعتى زعفرانى دهات آباد و محل زراعت هست . در سه ساعتى سبزوار ، كنار راه ده آبادى است . كاروانسرايى از قديم دارد . قنات آبى از پشت كاروانسرا مىگذرد . خود زعفرانى قلعه و سكنه ، آبادى [ و ] حمام دارد . زراعت كمى دارند . آبش از قنات [ است ] . آب‌انبارى دارد . سابقا از بناهاى قديم كاروانسراى بزرگى داشت [ كه ] خراب شده بود . در صدارت ميرزا آقا خان ، مصالح رباط خراب را برداشته ، كاروانسراى بزرگ تازه ساخته‌اند . يخچالى دارد . به امر حسام السلطنه مهمانخانه هم ساخته‌اند . « 29 » چاپارخانه دارد .

--> ( 27 ) . ولايت و ناحيهء قديم در سرزمين نيشابور ، بين جاجرم و بيهق . دهستان كنونى جوين مركب از سه دهستان است . ( دائرة المعارف فارسى ، ج 1 ، ص 776 ) . ( 28 ) . دهى از دهستان رباط سر پوشيده شهرستان سبزوار . هوتوم شيندلر ضمن حكايتى قديمى كه به خريد و فروش زعفران مربوط است ، وجه تسميهء آن را شرح داده است . اما خودش وجه تسميهء زعفرانى را به خاطر طايفهء زعفران‌لو مىداند . ( سه سفرنامه ، ص ص 193 - 194 ) . ( 29 ) . « مهمانخانهء اين ده را نواب و الا حسام السلطنه ساخته است » . ( همان كتاب ، ص 194 ) .